The Milky Way (1969)

Genel Bakış

Luis Buñuel'in imzasını taşıyan "The Milky Way" (La Voie Lactée), 1969 yapımı, sürrealist sinemanın en özgün örneklerinden biri olarak kabul edilir. Fransız-İtalyan ortak yapımı olan film, Buñuel'in uzun kariyerinde dinî dogmalara ve kurumsallaşmış din anlayışına yönelttiği en keskin ve zekice eleştirilerden birini sunar. Jean-Claude Carrière ile birlikte kaleme aldığı senaryo, Hristiyanlık tarihindeki sapkınlık (heresy) tartışmalarını merkezine alarak izleyiciyi hem düşündüren hem de şaşırtan bir yolculuğa çıkarır.

Film, Santiago de Compostela'ya hac yolculuğuna çıkan iki yoksul Fransız'ın (Paul Frankeur ve Laurent Terzieff) gözünden, zaman ve mekân sınırlarını aşan episodik bir anlatı sunar. Oyuncu kadrosunda Michel Etcheverry gibi karakter oyuncularının da yer aldığı yapım, Buñuel'in Katolik Kilisesi'nin tarihsel çelişkilerini, mezhep savaşlarını ve teolojik tartışmaları alaycı bir üslupla ele aldığı bir "yol filmi" formatında ilerler. Bu açıdan "The Milky Way", klasik bir anlatı yapısından ziyade, düşünsel bir kolaj niteliği taşır.

Konu

Film, iki serseri karakterin -biri yaşlı, biri genç- Fransa'dan İspanya'ya, ünlü hac yolu Camino de Santiago üzerinden gerçekleştirdikleri yürüyüşü konu alır. Ancak bu yolculuk, coğrafi bir seyahatten çok, zaman içinde ileri geri sıçrayan, tarihsel ve teolojik bir keşif niteliğindedir. Yolculuk boyunca karşılaştıkları kişiler ve olaylar aracılığıyla, Hristiyanlık tarihinde tartışılmış büyük dinî sapkınlıklar -Teslis, İsa'nın insan doğası, Kutsal Ekmek ve Şarap'ın gerçekliği gibi meseleler- sahnelere dönüştürülür.

Buñuel, bu teolojik tartışmaları hem geçmişte hem günümüzde geçen sahnelerle harmanlayarak, zamanın akışkanlığını vurgular. Bir sahnede Fransız Devrimi dönemine, başka bir sahnede ortaçağa, bir diğerinde ise filmin çekildiği döneme geçiş yapılır. Bu yapısal özgürlük, filmin en dikkat çekici yönlerinden biridir. Karakterler kimi zaman gerçek tarihsel figürlerle, kimi zaman kurgusal kişilerle karşılaşır; rahipler, keşişler, tarikat liderleri ve hatta İsa'nın kendisi bu garip yolculuğun parçası haline gelir.

Neden İzlenmeli?

"The Milky Way", sinema tarihinde dinî söylemi bu denli cüretkâr ve entelektüel bir çerçevede ele alan nadir yapımlardan biridir. Buñuel'in sürrealist mirasını, keskin bir toplumsal ve dinî eleştiriyle birleştirdiği bu film, izleyiciye pasif bir izleme deneyimi sunmaz; aksine aktif bir düşünsel katılım talep eder. Yönetmenin mizahi ama bir o kadar da ciddi üslubu, dogmatizmin absürtlüğünü gözler önüne sererken, izleyiciyi kendi inanç sistemleri üzerine düşünmeye davet eder.

Ayrıca filmin görsel dili, dönemin sinema estetiği açısından da incelenmeye değerdir. Buñuel, sürrealist imgeleri gerçekçi bir anlatının içine ustalıkla yerleştirerek, izleyicinin gerçeklik algısını sürekli sorgulamasını sağlar. Film tarihi, teoloji veya felsefeyle ilgilenen izleyiciler için bu yapım, zengin bir referans kaynağı niteliği taşır. Aynı zamanda Buñuel'in auteur sinemasını anlamak isteyenler için de kaçırılmaması gereken bir yapımdır.

Kimler İçin Uygun?

Bu film, klasik anlatı yapılarına alışkın, hızlı tempolu ve net bir hikâye bekleyen izleyiciler için uygun değildir. "The Milky Way", daha çok sanat sineması, sürrealizm, Avrupa auteur sineması ve dinî-felsefi tartışmalarla ilgilenen izleyicilere hitap eder. Buñuel'in diğer eserlerine (örneğin "Belle de Jour" veya "The Discreet Charm of the Bourgeoisie") aşina olanlar, bu filmde tanıdık bir üslup ve zekâ bulacaklardır.

Ayrıca Hristiyanlık tarihi, teoloji tarihi ve kilise dogmalarıyla ilgilenen izleyiciler, filmin arka planındaki göndermeleri çözümlemekten büyük keyif alacaktır. Dinî hassasiyeti yüksek izleyicilerin ise filmin eleştirel ve zaman zaman provokatif tonunu göz önünde bulundurmaları önerilir. Sinema eğitimi alan veya film analizi yapan izleyiciler için de yapım, üzerinde uzun uzun durulabilecek bir ders niteliğindedir.

Artılar ve Eksiler

Artılar:

1. Dinî dogmaları cesur, zekice ve alaycı bir dille ele alan özgün senaryo yapısı.

2. Zaman ve mekân sınırlarını esnek biçimde kullanan, yenilikçi anlatım tekniği.

3. Buñuel'in sürrealist imzasını taşıyan görsel ve kavramsal zenginlik.

Eksiler:

1. Episodik ve dağınık yapısı nedeniyle geleneksel anlatı bekleyen izleyiciler için takip edilmesi zor olabilir.

2. Yoğun teolojik referanslar, konuya aşina olmayan izleyiciler için anlaşılmayı güçleştirebilir.

Tür ve Ton

Film, sürrealist sinema ile felsefi-dinî hiciv türünün kesişiminde yer alır. Buñuel, mizahı bir silah gibi kullanarak, ciddi ve ağır bir konuyu alaycı bir dille işler. Ton genel olarak ironik, bazen absürt, bazen de derinlemesine düşündürücüdür. Görsel anlamda gerçekçi bir estetik tercih edilse de, sahneler arasındaki geçişler ve olay örgüsündeki mantıksal sapmalar, filme rüya benzeri bir atmosfer katar. Bu kombinasyon, Buñuel'in imza stilinin en olgun örneklerinden birini oluşturur.

Süre ve İzleme Deneyimi

Film yaklaşık 102 dakika sürmektedir ve bu süre boyunca izleyiciden sürekli dikkat ve yorumlama çabası beklenir. Episodik yapısı nedeniyle filmi tek seferde değil, zaman zaman durup düşünerek izlemek, deneyimi zenginleştirebilir. İlk izlemede bazı göndermelerin kaçırılması olasıdır; bu nedenle film, tekrar izlemeye ve üzerine araştırma yapmaya değer bir yapım olarak öne çıkar. İzleme deneyimi, pasif bir eğlenceden çok, aktif bir entelektüel katılım şeklinde tanımlanabilir.

Benzer Yapımlar

• The Discreet Charm of the Bourgeoisie (1972) – Buñuel'in burjuva değerlerini ve toplumsal normları sorguladığı bir diğer sürrealist başyapıtı.

• The Phantom of Liberty (1974) – Buñuel'in episodik anlatı tarzını ve toplumsal eleştirisini devam ettirdiği film.

• Viridiana (1961) – Dinî figürler ve kurumlar üzerine keskin bir eleştiri sunan, Buñuel'in bir diğer önemli yapımı.

• Simon of the Desert (1965) – Dinî çilecilik ve inanç temalarını sürrealist bir bakışla ele alan kısa ama etkileyici bir film.

• The Exterminating Angel (1962) – Toplumsal kurumların absürtlüğünü sembolik bir anlatıyla işleyen bir başka Buñuel klasiği.

• Monty Python's Life of Brian (1979) – Farklı bir üslupla da olsa, dinî dogmaları mizahi bir dille eleştiren bir yapım.

Son Değerlendirme

"The Milky Way", sinema tarihinin en cesur dinî eleştirilerinden birini sunan, Buñuel'in entelektüel derinliğini ve sürrealist vizyonunu en net şekilde yansıtan yapımlardan biridir. Geleneksel anlatı beklentilerinin dışına çıkan yapısı, bazı izleyiciler için zorlayıcı olsa da, sinema ve felsefeyle ilgilenen seyirciler için zengin bir düşünsel deneyim sunar. Michel Etcheverry gibi karakter oyuncularının katkılarıyla zenginleşen film, dönemin Avrupa sanat sinemasının en iddialı örneklerinden biri olarak hâlâ güncelliğini korumaktadır. Dogmatizmi, inancı ve kurumsal dinin çelişkilerini sorgulamak isteyen her izleyici için mutlaka izlenmesi gereken bir klasik niteliğindedir.